|
Arka Kapak Yazisi'ndan
-
Uygulamali Türk Dili, üniversitelerde Türk Dili derslerinde okutulmak üzere
hazirlanmistir. Seçmeci ögretim yönteminin uygulandigi kitapta, kavramsal
ögrenme süreçleri bilgilenme ve uygulama düzeylerinde ele alinmistir.
Kredili ders sistemine göre hazirlanan Uygulamali Türk Dili, iki anabölümden
olusmakta; her anabölüm de 6 bölüm içermektedir. Her bölümde metin inceleme,
sözlü ve yazili anlatim, dil ve yazim bilgileri ve bunlarla ilgili
uygulamalar (alistirmalar) yer almaktadir.
Uygulamali Türk Dili, YÖK’ün
Türk Dili dersi için öngördügü çerçeve program baglaminda ögrencilerin
anlama (dinleme/izleme anlama) ve anlatma (konusma, yazma) becerilerini
“ögrenci odakli” bir egitim anlayisiyla gelistirmeyi amaç edinmektedir. Her
bölümde temel toplumsal kavramlardan bir ya da birkaçi islenmektedir.
Bölümler, ayrica islenen konulardaki baska metinlerle de
zenginlestirilmistir. Kitabin sonuna da, verilen ödevleri hazirlamak, genel
kültürü arttirmak için ilk elde basvurulacak kaynaklarin konularina göre
siniflandirilmis bir listesi eklenmistir.
***
YÖK’ün üniversitelerdeki Türk Dili dersleri için olusturdugu çerçeve
yönetmeligine uygun olarak hazirlandigi bildirilen Uygulamali Türk Dili
kitabi, gerek metinlerin seçimi, gerek kuram ve uygulamanin
bütünlestirilmesi açisindan üniversitelerimizdeki Türk dili derslerine yeni
bir boyut katacak niteliktedir. Yazarinin ortaögretimde uzun yillara dayanan
deneyimlerini de yansitan kitap iki anabölüm ve on iki bölümden
olusmaktadir. Önsözün ardindan ögretmen ve ögrencilere dersin amaçlari ve
daha verimli hale getirilmesi için yapilmasi gerekenler açiklanmakta, daha
sonra on iki temel izlek siralanmaktadir. Her biri bir bölüm olusturan bu
izlekler sirasiyla ‘dil ve iletisim; cumhuriyet ve demokrasi; aydinlar ve
toplum; kültür ve uygarlik; sanat, yaraticilik ve toplum; sevgi ve dostluk;
temel özgürlükler ve insan haklari; doga ve çevre; kentler ve kentlesme;
kitle iletisimi ve medya; savas ve baris; Türkiye’ olarak belirlenmistir.
Her bölümde o bölümün amaçlari açiklanmakta, bunu ön hazirlik,
anlama-kavrama, bilgilenme ve uygulama-alistirma bölümleri izlemektedir.
Seçmeci bir yöntemle ele alinan bu çalismalar, örnek metinlere
dayandirilmakta, daha sonra da ek okuma metinleri konunun degisik boyutlari
irdelenmeye çalisilmaktadir. Türkçe dersinin bir kültür dersi oldugu
bilincini tasiyan yazar, kitabin sonuna nerdeyse bütün kültür kavramlarini
kusatan (adalet, ahlak, anayasa, Atatürk devrimleri, basin, batililasma,
bilgi, bilim, çagdaslasma, çevre, demokrasi, dil-edebiyat, egitim, felsefe
vb, yaklasik 150 temel kavram alani) kapsamli bir kaynakça
eklemistir.
Seçilen metinler,
önerilen yöntem, kuram-uygulama baglantisinin kurulmasi için gösterilen özen
ve nitelikli baski gözönüne alindiginda bu kitabin önümüzdeki dönemlerde
üniversitelerimizde Türkçe ögretimi için yeni ve güvenilir bir seçenek
olusturacaigina kusku yoktur. - Prof. Dr. Ahmet KOCAMAN
ÖNSÖZ
Türk egitim dizgesinde anadili
egitimi, agirlikli olarak ilk ve ortaögretim kurumlarinda verilmektedir.
Bununla birlikte yakin geçmiste kimi yüksek ögretim kurumlarinin (sözgelimi
Hacettepe Üniversitesi'nin Hazirlik siniflarinda 1968'de, Ege
Üniversitesi'ndeyse 1977'de) ögretim programina Türk Dili dersleri de
konuldu. YÖK'ün kurulmasindan (l981) sonra bütün üniversitelerde Türk Dili
dersinin okutulmasi gündeme geldi; ilkögretim ve liselerde anadili
egitiminin yeterince yapilamadigi göz önüne alinarak Türkiye'deki bütün
üniversitelerin ögretim programlarinda Türk Dili derslerine yer verildi, bu
dersle ilgili bir çerçeve program hazirlanip yayimlandi. Türk Dili
derslerinin baslangiçta 4 yil (8 yariyil) okutulmasi kararlastirilmisti;
199l-1992 ögretim yilinda 1 yila (2 yariyila) indirildi. Bugün bütün devlet
ve vakif üniversitelerinde Türk Dili dersleri, 1 yil (iki yariyil) boyunca
haftada genellikle iki saat olarak yapilmaktadir.
Türk Dilinin, gerekçesi ne
olursa olsun, üniversitelere ders olarak konulmasi gerçekten olumlu bir
gelismedir. Anadili ögretiminin bütün yasami kapsadigi düsünülürse, dil ve
yazim bilgileri ile yazili ve sözlü anlatim bilgilerinin genel bir
hatirlatmasi yapildiktan sonra inceliklerinin islendigi bu dersler,
gerçekten amacina uygun olarak uygulandiginda üniversite ögrencilerine büyük
katkida bulunmaktadir. Ancak bu katkinin beklenen düzeye gelebilmesi için:
a) Türk Dili derslerinin esgüdümünün ciddiye alinmasi, ögrenci katilimin
saglanmasi, b) siniflardaki ögrenci sayisinin 40-50 ile sinirlandirilmasi,
c) yazili ve sözlü anlatim becerilerinin uygulamalarla pekistirilmesi, ç)
ögrencilerin dil kullanimindaki yanlislarinin düzeltilmesi, d) derslerin
kitaplar disinda görsel-isitsel gereçlerle zenginlestirilmesi...
gerekmektedir. Bunlarin yaninda bu dersleri veren ögretim görevlilerinin
sürekli isbirligi ve iletisim içinde bulunmalari (kurultay, çalistay vb) hem
ögretim elemanlarinin kendilerini gelistirmeleri, hem yeni ögretim
yöntemlerinin denenmesi, hem de ögrenciler açisindan büyük önem
tasimaktadir.
Biz de bu ders kitabimizda
YÖK'ün Türk Dili dersi için hazirladigi çerçeve programi esas aldik. Bu
derslerde, lise ve üniversite deneyimlerimizden yola çikarak ögrencilerin
anlama (dinleme anlama; okuma anlama), anlatma (konusma, yazma) becerilerini
gelistirirken dilbilgisel bilgilerle anlatim yanlislarinin düzeltilmesi
yoluna da gittik.
Türk Dili
derslerinde (1 yil:iki yariyil: toplam 30 hafta) izledigimiz programi
bölümler halinde düzenledik. Her bölümü bir ya da birbiriyle iliskili birkaç
kavrama ayirdik; bu kavramlari isleyen çesitli türlerde bilgilendirici ve
kurgulayici yazilar seçtik. Yine her bölüme görsel gereçler (karikatür,
fotograf, çizim) yerlestirdik.
Kitabimiz,
Üniversitelerde bu dersi veren ögretim elemanlarina, bu dersi alan
ögrencilere yararli olursa, bundan ancak mutluluk duyariz. -
Yusuf Çotuksöken
ÖNSÖZ - II
Daha
önce iki cilt olarak yayimladigimiz kitabimizi bu kez tek cilde indirdik.
Genel kurgusunda büyük bir degisiklik yapmadik. Ek Okuma Metinlerinde
indirime gittik. Kimi bilgileri güncelledik. Ögrencilerimizin deftere/dosya
kâgidina yazma aliskanliklarini sürdürmeleri için Uygulama (Alistirmalar)
bölümlerindeki bosluklari kaldirdik.
IÇINDEKILER
ÖNSÖZ I, II
Ögretmenler
Için
Ögrenciler
Için
Türk Dili
Dersinin Tanitimi
Türk Dili Dersi Konusunda Bir
Sormaca
I. GÜZ YARIYILI
Bölüm 1.
Dil ve
Iletisim
-
Bilgilendirici Bir Metni Inceleme
“Bilim ve Üniversite” (Doç.
Dr. Haluk Erkut)
-
Özet Çikarma
-
Plan Çikarma
Dil
Bilgileri: “Dil” (Prof. Dr.
Dogan Aksan)
- Dilin Dogusu
- Dil ve Iletisim
- Dil-Düsünce-Toplum-Edebiyat
Iliskileri
- Dilin Türleri
Anlatim:
Yazili Anlatim: Dilekçe Yazma
Uygulama
Ek Okuma Metinleri
Bölüm 2.
Cumhuriyet ve
Demokrasi
“Cumhuriyet ve Demokrasi”
(Prof. Dr. Suna Kili)
Anlatim: Sözlü ve Yazili
Iletisim
- Sözlü Anlatim
- Konusma
- Konusma Türleri: Hazirliksiz
Konusma
Dil Bilgileri: -Yeryüzündeki
Diller
- Dillerin Siniflandirilmasi
- Dünya Dilleri
Uygulama
Ek Okuma Metinleri
Bölüm 3.
Aydinlar ve
Toplum
“Aydin Üstüne”
(Melih Cevdet Anday)
Anlatim: -Yazili Anlatim
(konu seçimi, konunun
sinirlandirilmasi,
ana ve yandüsüncelerin
saptanmasi, planlama)
Sözlü Anlatim: Hazirlikli Konusma
Dil Bilgileri: Türk Dilleri ve
Lehçeleri
- Türkçe’nin Tarihsel
Gelisimi
- Türklerin Kullandigi
Alfabeler
Uygulama
Ek Okuma Metinleri
Bölüm 4.
Kültür ve
Uygarlik
“Kültür ve Uygarlik”
(Ziya Gökalp)
“Kültür ve Uygarlik”
(Atatürk)
Anlatim: Sözlü Anlatim -
Tartisma
- Yazili Anlatim
Dil Bilgileri: - Türkiye Türkçesi
- Dilbilgisi: Tanimi, Islevi ve
Bölümleri
- Yazim
Uygulama
Ek Okuma Metinleri
Bölüm 5.
Sanat,
Yaraticilik ve Toplum
“Isveç Söylevi”
(Albert Camus)
“Sanat, Yaraticilik ve Toplum”
(Aytül Papila ile Bir
Röportaj)
Anlatim: Sözlü Anlatim- Tartisma
Dil Bilgileri: - Sesbilim I:
Türkçe’nin Sesbilim Özellikleri
Sesler, Ünlüler
Ünsüzler, Hece
Kaynastirma Ünsüzleri,
Baglanti Ünlüsü
Ses Degismeleri
Uygulama
Ek Okuma Metinleri
Bölüm 6.
Sevgi ve
Dostluk
“Sevgi”
(Erdal Atabek)
Siir Yorumu
“Sakin Geç Kalma, Erken Gel”
(Cevat Çapan)
“Cevat Çapan’in Bir Siiri”
(Eray Canberk)
Anlatim: Sözlü
Anlatim-Açikoturum
Dil bilgileri: - Sesbilim II: Ses
Uyumlari:
Büyük Ünlü Uyumu, Küçük Ünlü
Uyumu, Ünsüz Uyumu
Ünsüz-Ünlü Uyumu, Vurgu,
Tonlama, Duraklama
Uygulama
Ek Okuma Metinleri
II. BAHAR YARIYILI
Bölüm 7.
Temel
Özgürlükler, Insan Haklari
“Insan Haklari Evrensel
Bildirgesi”
Anlatim: Yazili Anlatim – Haber
- Sözlü Anlatim: Açikoturum
- Düsünme Yöntemi:
Karsilastirma
Dil Bilgileri: Biçimbilim
I-Türkçe’nin Biçimbilim Özellikleri
Sözcükler
Kök, Gövde ve Taban
Ekler
Eklerin Siniflandirilmasi:
1.Yapim Ekleri
Uygulama
Ek Okuma Metinleri
Bölüm 8.
Doga ve Çevre
“Bir Kavak ve Insanlar”
(Haldun Taner, öykü)
- Kurgulayici Bir Metni
(öyküyü)
Inceleme
Anlatim: Düsünme Yöntemi –
Karsi(t) Görüs Olusturma
- Sözlü Anlatim: - Münazara
- Yazili Anlatim: - Paragraf,
Paragraf Türleri
Dil Bilgileri: - Biçimbilim II: 2.
Çekim Ekleri
Ad Çekim Ekleri
Eylem Çekim Ekleri
Dönüstürüm Ekleri, Dizim
Kurucu Ekler
Ekeylem, Sözcük Üretim
Sözcük Türleri
Dönem Ödevi: Bir Romani, Tiyatro
Yapitini Inceleme
Roman Inceleme Örnegi
Uygulama
Ek Okuma Metinleri
Bölüm 9.
Kentler ve
Kentlesme
“Kentlesme”
(Prof. Dr. Rusen Keles)
-
Bilimsel Yazi: - Dipnot ve Kaynakça Yazimi
-
Mimar Gözüyle
Istanbul (Prof. Dr. H.I.
Sanli Ile Röportaj)
-
Anlatim: - Düsünme Yöntemi - Düsünce Salkimi
-
Düsünceyi Gelistirme Araçlari ve Yollari
Tanimlama
Örnekleme
Karsilastirma, Tanik Gösterme
ve Alinti Yapma
Istatistiklerden
Yararlanma
Dil Bilgileri: -Türkçe’nin
Sözdizimi Özellikleri
-
Öbek
-
Tümcenin Kurucu Ögeleri
(Özne-Tümleç-Yüklem)
-
Yüklem Üzerine: Kisi ve sayi, Zaman, Kip ve Görünüs
-
Tümce Türleri
(Ad/Eylem Tümceleri, Yalin/Bilesik
Tümceler, Sirali ve Bagli Tümceler, Düz
ve Devrik Tümceler, vd)
-
Tümce Çözümlemeleri
Uygulama
Ek Okuma Metinleri
Bölüm 10.
Kitle
Iletisimi ve Medya
“Türkiye
Gazetecileri Hak ve Sorumluluklari Bildirgesi”
Anlatim: - Düsünme Yöntemi:
Düsgücünü Kullanma
Sözlü Anlatim: Münazara, Tartisma
-
Anlatim Biçimleri
Açiklayici, Tartismaci,
Betimleyici, Öyküleyici Anlatim
-
“Mektup” türü
(özel mektup, is mektubu,
resmi mektup)
Dil Bilgileri: Anlambilim I -
Türkçe’nin Anlambilim Özellikleri
Türkçe’nin Sözvarliginin
Kavramsal Özellikleri
-
Kökenbilim
-
Anlam
(Temel Anlam, Yananlam),
Anlam Olaylari (Anlam
Daralmasi, Anlam Genislemesi, Anlam
Kaymasi, Anlam Kötülesmesi,
Anlam Iyilesmesi)
-
Tekanlamlilik – Çokanlamlilik
-
Esanlamlilik – Karsitanlamlilik
-
Esadlilik
-
Anlam Bulanikligi, Yüzey(sel) Yapi-Derin Yapi
Uygulama
Ek Okuma Metinleri
Bölüm 11.
Savas ve Baris
“Baris”
(Yannis Ristos, siir)
“Baris Bir Kültürdür”
(Dr. Erdal Atabek, deneme)
Anlatim: - Düsünme Yöntemi: Beyin
Firtinasi
-
Yazili Anlatim: - Yasamöyküsü
-
Özyasamöyküsü
-
Ani
Dil Bilgileri: Anlambilim II:
Benzetmeler, Aktarmalar (Ad Aktarmasi, Deyim Aktarmasi),
Sözcükler, Deyimler, Atasözleri, Kalipsözler, Terimler
Uygulama
Ek Okuma Metinleri
Bölüm 12.
Türkiye
“Iste Özledigim Türkiye”
(Prof. Dr. Emre Kongar)
Anlatim: -Yazili Anlatim: Tutanak
(Karar Tutanagi)
- Rapor Yazma
Dil Bilgileri: Türkçe
Kullanimindaki Yanlislar
Uygulama
Ek Okuma Metinleri
KAYNAKÇA
OKUMA KAYNAKÇASI
SINAV ÖRNEKLERI
DIZIN407
TESEKKÜR
Daha önce
yayimlanan 2 ciltlik Üniversite Ögrencileri Için Uygulamali Türk
Dili’ni tek cilt olarak basilmak üzere yeniden düzenlerken, Sayin Prof.
Dr. Ahmet KOCAMAN’in, Sayin Doç. Dr. Mehmet AYDIN’in degerlendirme
yazilarindan ve Maltepe Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyati Bölümü ögretim
görevlileri Sayin Hafize Y. KORDEL, Önder YERAL ile Alparslan OYMAK’in
elestirilerinden yararlandim. Kendilerine en içten tesekkürlerimi sunarim.
Kitabin bu
yeni düzenlemeyle basilmasinda emegi geçen degerli dostum Dr. Rifat
ÇÖLKESEN’e ve yayinevi çalisanı Olcay KAYA’ya tesekkürü borç bilirim.
Yusuf ÇOTUKSÖKEN
ÖGRETMENLER
IÇIN
Sevgili ögretmenler, bu kitap bu alanda yazilmis pek çok kitap gibi sadece
bir basvuru, kilavuz niteligi tasir. Önemli olan dogru, gerçekçi, bilimsel
ögretim yöntemini bulup uygulayabilmektir. Bu kitabin, incelediginizde,
benzerlerinden oldukça farkli oldugunu göreceksiniz. Biz kitabimizda farkli
bir yaklasim ve uygulama sergiledik; kavramsal ögrenmeyi temel aldik, bu
nedenle de yasadigimiz ortamda bizi yakindan ilgilendiren temel kavramlara
özel bir önem verdik. Metinlerin bu kavramlar baglaminda seçiminde özel bir
titizlik gösterdik. Metin seçiminde dogru ve güzel Türkçe kullanimi,
bilgilendiricilik, estetik kaygilar önde geldi.
Her
kitabin bir ögretim yöntemi vardir. Elinizdeki kitap, seçmeci yöntem’e
göre hazirlanmistir. Seçmeci yöntem, hemen bütün dil ögretim yöntem ve
modellerinden seçilmis belirli amaç ve davranislari içeren karma bir
yöntemdir. Bu yöntemde, ögretici, ortam ve baglama uygun olarak neler
yapabilecegini, hangi araç ve gereçleri kullanabilecegini özgür seçimiyle
belirler. Basvuru kitaplarindan istedigince yararlanir.
Ögretmensiz bir egitim/ögretim
düsünülemez. Ancak ögretmenin yerini de iyi belirlemek durumundayiz:
Ögretmen kavrami, klasik ögretmen tanimindan ayri düsünülmelidir; yani
dersin bütününü otoriter biçimde kullanan, disiplini kati kurallar içinde
saglayan, sinifiçi etkinliklerde hosgörüyü yeterince kullanmayan...ögretmen
tipi bugün anlamini yitirmistir, yitirmelidir. Ögretmen bugün egitim
ortaminda ancak kilavuz/yönetici/düzenleyici konumunda olmalidir. Söyle: 50
dakikalik bir dersin en çok 15-20 dakikasini kullanmali, zamanin büyük
bölümünü, ögrencileri derse katarak onlara kullandirmali, ögrencilerine
tartisma ortami saglamali, dengeli bir hosgörü göstermeli, disiplin
konusunda tatli sert bir tutum takinmali, her seyden önce de kendisini ve
dersini ögrencilerine sevdirmelidir.
Kitabimiz, kredili ders sistemine uygun olarak hazirlandi; GÜZ yariyilin
dersleri 6 bölüm, BAHAR yariyilinin dersleri de 6 bölümden olusmaktadir. Her
bir bölümün basinda amaçlar ve içindekiler belirtilmektedir. Bölümler de
kendi içinde alt bölümlere ayrilmaktadir: “Giris” bölümü “Ön-Hazirlik” adini
tasir; burada ögrencilerin dikkatini çekebilmek için kimi zaman birkaç
özdeyisin tartismasi yapilir, kimi zaman bir karikatür ya da fotograf
incelenir, yorumlanir, kimi zaman bir sormaca
(anket)
yanitlanir, sonuçlari degerlendirilir, kimi zaman da bir siir okunup
yorumlanir. Bu, ortalama 10-15 dakika sürer.
“Gelisme” bölümünde
(“Anlama-kavrama”)
o bölümde nelerin ögrenilecegi konusunda bir güdüleme yapilir; sonra da o
bölümün temel kavramini/kavramlarini içeren bir/ birkaç metin yerine göre
sesli ve sessiz olarak okunur/okutulur; bu metin türünün inceleme yöntemi
açiklanir; bu yönteme göre metnin içerigi kavratilmaya çalisilir. Metin türü
ve yazari hakkinda da kisa bilgiler verilebilir.
Gelismenin ikinci bölümü
“Bilgilenme” adini tasir; burada 6+6=12 bölüme dagitilmis dil, dilbilgisi,
sözlü ve yazili anlatim vd konularindaki temel bilgiler, hatirlatma ya da
kimi yanlislari düzeltme gibi amaçlarla özet olarak verilir. Ayrica
ögrencilerin gerek önceden gerek o bölüm baglaminda edindigi bilgiler
tartismali olarak paylasilir. Buraya kimi ilginç
metin ve görsel gereçler de yerlestirilmistir.
Bilgilenme’de ögrenilen bilgiler, “Sonuç” bölümünde
(“Uygulama”
adini tasir)
yer alan alistirmalarla sinanir. Alistirmalara geçmeden ögrencilerle o
bölümde hangi becerilerin kazanildigi konusunda kisa bir degerlendirme
yapilmasi yararli olacaktir. Alistirmalar ayni zamanda ölçme/degerlendirme
amaci da tasir. Ögretmen isterse buradaki alistirmalari küçük bir sinav
olarak da kullanabilir. Bu alistirmalar, ölçme/degerlendir-meye sokulacaksa
notlandirilabilir.
Türk
Dili dersine ayrilan saatin azligi nedeniyle sinif içinde bölümlerdeki bütün
metinlerin okunup incelenmesine, bütün alistirmalarin yapilmasina olanak
bulunamayabilir. Her ögretmen sinif içinde ve disinda yapilacaklari önceden
belirleyip ögrencilerine duyurursa sanirim herhangi bir aksama olmaz.
Sözgelimi ögrenciler bir hafta öncesinden belirtilen metinleri okumalari ve
alistirmalari yapmalari istenebilir. Böylece dil ve yazim bilgilerinin
ögrencilerce önceden ögrenilmesi ve pekistirilmesi saglanabilir.
Ölçme-degerlendirme, ögretim
sürecinde çok önemlidir: Neleri ögretmeyi amaçladik? Bunlardan ne kadarini
ögretebildik/ ögrenciler ögrenebildiler? Biz ögretmenler bu anabölümde
nelerin iyi ögrenilmesini, davranis biçimine dönüstürülmesini istiyorduk?
Sinama bekledigimiz sonuçlari verdi mi? Bu sonuçlari nasil
degerlendirmeliyiz? Basari bekledigimiz gibi degilse neler yapmaliyiz, ne
gibi geri besleme çalismasi planlamaliyiz? gibi sorular gerçekçi biçimde
yanitlanmalidir.
Ölçme-degerlendirme sonucunda
sinifin dörtte üçü ortalama 70 ve üstünde puan aldiysa, yaptigimiz ögretimin
basarili olduguna karar verebiliriz. Durum böyle degilse, eksiklerin ve
yanlislarin nerelerde yapildigini saptamamiz, bu eksiklerin ve yanlislarin
nerelerden kaynaklandigini bilmemiz ve bunlari yeniden ögrenme konusu
durumuna getirmemiz gerekir.
Kitabimizda uygulanabilecek sinav örneklerine
(arasinavi,
yilsonu sinavi)
de yer verilmistir. Ancak her ögretmenin kendi ögrencilerinin durumuna göre
ayri ayri sinavlar hazirlamasinda yarar vardir. Sinav sonunda yanit
anahtarini ögrencilere herhangi bir yolla açiklanmasi, ögretmene duyulan
güvenin arttiracaktir. Dahasi basarili sinav
(soru ve
yanit)
kâgitlarini ögrencilerin görebilecegi bir yerde sergilemek de uygun olabilir.
Kitapta iki tür kaynakça
bulunmaktadir: Kitabin sonunda bu kitabi hazirlarken yararlandigimiz
kaynaklarin adlarini belirttik. Ayrica kitabin sonunda temel kavramlarla
ilgili okuma kitaplari listesi
(OKUMA KAYNAKÇASI)
ekledik. Bu kitaplar ögrencilerin bilgi edinmeleri için ilk kaynaklar olarak
degerlendirilmelidir. Ödevler, kitap
(deneme, roman, oyun)
inceleme ödevleri ve arastirma
ödevleri olarak iki biçimde ele alinabilir. Her bir ödev için ögrencilere
inceleme yöntemi, basvurulacak kaynaklar listesi ve uygun süre vermek
durumundayiz. Konulari iyi seçilmis ödevlerin ögrencilerce sevilerek
yapildigini siz de çok iyi biliyorsunuzdur.
Sunu unutmamaliyiz: Egitim
sevgi egitimi olmalidir. Egitimde sevgi ve saygi önde gelir. Ögretmen
kendisiyle barisiksa, kendini yenileme becerisini gelistirebilmisse,
içindeki ögrenme ve ögretme hevesi coskulu biçimde sürüyorsa, ögrencileriyle
iyi iliskiler kurmayi becerebiliyorsa, okul ve egitim ortamini
güzellestirmeyi ilke edinmisse bu ögretmen ve ögrencileri her zaman basarili
olacaklardir.
Anadili dersleri, anlama
(dinleme/izleme anlama,
okuma anlama) ve anlatma
(konusma, yazma)
becerilerini gelistirmeyi amaç
edindiginden hemen bütün derslerin ekseni konumundadir. Anadiliyle
çevresini, dünyayi ve kendisini tanimaya çalisan bireyler, anadillerini
kullanma becerisini gelistirdikleri sürece yasamin hemen her alaninda
basarili olacaklardir.
ÖGRENCILER
IÇIN
Sevgili ögrenciler, ortalama
11 yil anadili ögrenimi gördünüz. Bu nedenle de üniversitelerde anadili
dersi konulmasinin gereksiz oldugunu düsünebilirsiniz. Ancak konuyu bir kez
daha düsünüp tartismakta yarar var saniyorum: Çünkü anadilimiz, yasadigimiz
sürece bizim en büyük dayanagimiz, gücümüz. Bu nedenle anadilimizin temel
sözvarligini, isleyis özelliklerini, anlatim olanaklarini çok iyi bilmek
durumundayiz. Ilkögretim ve lise yillarinda size anadili derslerinde çok
degerli bilgiler verildigini, beceriler kazandirildigini biliyoruz. Ancak
sorunlarin çözüldügünü de söyleyemeyiz. Acaba kaçiniz eksiksiz bir dilekçe
yazabilir? Kaçiniz bir topluluk karsisinda sikilip bunalmadan hazirliksiz
bir konusma yapabilir? Kaçiniz güncel bir konuda bir gazete ve dergide
yayimlanabilecek nitelikte basarili kompozisyonlar yazabilir? Kaçinizin
yazisinda gerçekten düzgün ve okunakli bir yaziyla karsilasabiliriz?
Kaçinizin yazilarinda dil
(tümce, yazim) yanlisi
hemen hemen hiç yoktur?...
Üniversitelerde Türk dili derslerinde su etkinlikler yapiliyor: Daha önce
edindiginiz bilgiler kisaca hatirlatiliyor, yanlis belledikleriniz
düzeltiliyor, daha da önemlisi anadilinizi kullanma becerileriniz,
bilgileriniz güncellestirilerek ayrica uygulamalarla islenerek daha da
gelistirilmeye çalisiliyor. Bu arada degisik, güncel, evrensel, toplumsal
düsünsel
(makale,
köseyazisi, deneme...)
ve yazinsal
(edebi)
metinlerle
(siir, öykü, oyun...)
tanisma firsatini buluyorsunuz. “Neler okumaliyim da genel kültürümü biraz
daha arttirmaliyim?” diye sordugunuzda ilk elde gereksinmelerinizi
karsilayacak bir okuma listesi sunuluyor sizlere. Bunlar azimsanacak
kazançlar mi?
Sizin için amaç, her ortam ve
baglamda anadilinizle kendinizi anlatabilmekse, bu derslerden edineceginiz
çok bilgi ve beceri var demektir. Sözgelimi temel kavramlar konusunda yeni
metinlerle karsilasip birikiminizi artirabilme, tartismalarla dogru ve
etkili düsünebilme ve baskalarini ikna edebilme, elestirel düsünerek ezbere
yasamayi bir yana birakma gibi kazanimlariniz olacaktir.
Sunu
kesinlikle aklinizdan çikarmayin:Türk Dili dersleri ancak ve ancak, sizlerin
derse katiliminizla islevsellik kazanabilir. Bunun için de öncelikle bu
derslerin anlamini ve içerigini iyi kavramis olmaniz gerekir.
Beklentilerinizin iyi belirlenmesi de büyük önem tasir. Derslerle yakindan
ilgilenir, derslere devamli ve hazirlikli gelir, alistirmalari ve ödevleri
zamaninda yaparsaniz size duyulan güveni pekistirirken siz de hem yeni
bilgilerle donanmis, hem de kendi dilinizi kullanma becerilerinizi
gelistirmis olursunuz.
Kültür edinmenin çok çesitli
yollari vardir: kitap/dergi/gazete okuma, radyo/ konferans/seminer dinleme,
tiyatro/sinema/gösteri izleme, vd. Kitabin sonunda okuma kaynaklarindan
seçmeler de yer aliyor. Ilgi duydugunuz alandaki yeni yayinlari okudukça, bu
konuda baska yayinlara ulasma isteginizin de arttigini göreceksiniz.
Belirli
bir ortamda rahat ve etkili biçimde konusabilme, dogustan gelen bir yetenek
degil, çok ama çok çalismayla elde edilen bir beceridir. Iste Türkçe
derslerinde hazirlikli
(tartisma,
açikoturum, münazara, konferans vd)
ve hazirliksiz konusma etkinliklerinde, katiliminizla siz de bu becerileri
gelistirme firsatini yakalamis olacaksiniz. Konusmaya istekli oldukça ve bu
isteginizi özgürce uygulayabildikçe kendinizdeki gelismeleri de görmekte
gecikmeyeceksiniz. Yazma becerilerinizi gelistirmek için de size sunulan
yazi türlerinde yapacaginiz ödevler, yazi alistirmalari büyük önem
tasimaktadir. Bir dilekçe, özgeçmis, rapor ya da herhangi bir konuda serbest
ya da türü belirlenmis bir kompozisyon yazma, yapacaginiz alistirmalarla
sizde bir aliskanlik olarak yer edecektir. Yazmayi tipki konusma gibi bir
gereksinme olarak duydukça ve bu gereksinmenizi yeterince doyurdukça, yazmak
sizin için de bir zevk durumuna gelebilecektir. Hele hele siir, öykü, deneme
gibi yaratici türlere göstereceginiz egilim, bu tür israrli çalismalarla
sizi edebiyat sanatinin evrenine daha kolay sokacaktir. Kitap inceleme
ödevleriyle konulari belirlenmis arastirma ödevlerine de ilgi duymaniz bu
süreçte kendiliginden olacaktir.
Kitapta sizlere özet olarak
verilen dil bilgileri de genel bir hatirlatma ve kimi yanlislari düzeltme
amacini güdüyor. Bu bilgilerle ve buna iliskin uygulamalarla dilin isleyis
özelliklerini, islevlerini sezmeye çalisacak, yaptiginiz kimi yanlislarin
nedenlerini görebilecek, özellikle de Türkçe sözlük ve yazim kilavuzu
kullanma aliskanliginiz gelisecektir.
Sizden
Türk Dili dersinin önemini iyi kavramaniz, ögretmenlerinizle çok iyi iliski
kurmaniz, dersin size kazandiracaklarini iyi bilmeniz, derse etkin biçimde
katilma konusunda iyiniyet göstermeniz ve buna uygun davranmaniz, anlama ve
anlatma becerilerini gelistirme konusunda kararlilik göstermeniz
beklenmektedir. Sunu hiç unutmayin: Siz de katildikça, hakkini verdikçe Türk
Dili dersleri hem çok zevkli geçecek hem de verimli olacaktir. Egitim
ortaminin niteligini, iyi bir programin, iyi bir ögretmenin, iyi bir kitabin
yani sira, sorumlu, katilimci ögrenciler belirler.
TÜRK
DILI DERSININ TANITIMI
Dersin
adi : TÜRK
DILI I (Güz Yariyili), TÜRK DILI II (Bahar Yariyili)
Dersin
kodu :
................................................
Saat/kredi :
Haftada 2 saat/2 kredi
Ögretim
görevlisi :
................................................
Telefon
:
................................................
Amaçlar:
§
Ögrencilere Türk dilinin özelliklerini, isleyis kurallarini sezdirmek,
örnekleriyle göstermek;
§
Okudugu,
dinledigi bir metni ya da izledigi bir programi dogru olarak
anlayabilmesinin kurallarini ögretmek;
§
Ögrencilere duygularini, düsüncelerini, tasarladiklarini, izlenimlerini,
gözlemlerini, yasantilarini, söz ve yaziyla dogru ve etkili olarak anlatma
becerisi ve aliskanligi kazandirmak;
§
Ögrencilerin
yazili ve sözlü metinler araciligiyla sözvarligini gelistirmek;
§
Ögrencilere yazim
(imla)
kurallarina uyma, noktalama isaretlerini
yerli yerinde kullanma aliskanligi kazandirmak;
§
Ögrencilere kitap okuma aliskanligi kazandirmak;
§
Ögrencilere bilimsel, elestirel, sorgulayici, yorumlayici, yaratici,
yapici düsünme aliskanligi kazandirmak...
Ögretim Biçimi :
Anlatma, tartisma, grup
çalismasi, ders içi ve disi ödevler ve projeler
Ölçme ve Degerlendirme :
Arasinavi
% 30
Yariyil sonu
sinavi % 50
Ödev, proje % 20
Ödev ve Proje :
Deneme, roman, tiyatro
türünde kitaplari inceleme // Makale, köseyazisi, siir, öykü, ani, özgeçmis,
yasamöyküsü, karikatür, fotograf vb’yi inceleme, yorumlama.
Uyarilar: 1. Her
derste yoklama yapilir. Ögrenciler, derslere vaktinde gelmekle yükümlüdür ve
%70 oraninda devam etmek zorundadirlar.
2. Ögrenciler derse ders notlari (ve kitaplariyla) gelirler.
3. Her ögrencinin bir Yazim (Imla) Kilavuzu ve bir Türkçe Sözlük’ü
olmak zorundadir. Istendiginde bunlar sinifa getirilir.
Türk Dili
Dersi Konusunda Bir Sormaca
Bu sormaca ögretim yili
basinda ögrencilere uygulanabilir. Sormacanin sonuçlari ögretmenin
ögrencileri tanimasinda ve dersi, ögrencilerin hazir bulunus durumlarina
göre programlamasinda yardimci olacaktir.
UYARI:
Bu bölümü doldurduktan sonra fotokopi ile çogaltip ögretmeninize veriniz.
1.
Kendinizi kisaca tanitiniz.
(Dersin ögretmenine 1 adet yeni
fotografinizi veriniz)
Adi ve soyadi:
Bitirdigi okullar (okul adi,
tarih):
2. Türkçe dil bilgileri:
(Yanitlarinizi Evet (E),
Hayir (H) biçiminde isaretleyiniz.)
§
Türkçe'nin ses düzenini, ses uyumlarini, vurgu ve tonlamayi biliyorum. ( )
§
Türkçe ekler ve kökleri birbirinden ayirabiliyorum. ( )
§
Türkçe'de sözcük üretme yollarini biliyorum. ( )
§
Türkçe’nin tümce yapisini, tümce türlerini biliyorum. ( )
§
Türkçe sözcüklerin temel ve yan anlamlarini, anlam degismelerini,
esanlamliligi, karsitanlamliligi biliyorum. ( )
§
Bu konularda hatirlatici bilgiler almak ve uygulamalar yapmak istiyorum.( )
3. Bir metni okuma, bir programi
(sinema, tiyatro,
açikoturum vd)
dinleme/izleme:
§
Okudugum bir metnin, dinledigim / izledigim bir programin konusunu ko
laylikla anliyorum. ( )
§
Okudugum bir metnin, dinledigim / izledigim bir programin ana ve yan dü
süncelerini çikarabiliyorum. ( )
§
Okudugum bir metnin, dinledigim /
izledigim bir programin planini çikarabili
yorum. ( )
§
Okudugum bir metni, dinledigim/izledigim bir programi özetleyebiliyorum. ( )
§
Düzenli olarak kitap, dergi vd yayinlari okuyorum. ( )
§
Bu konularda hatirlatici bilgiler almak ve uygulamalar yapmak istiyorum.( )
4. Hazirlikli ve hazirliksiz
konusma:
§
Bir topluluk karsisinda rahatça konusabiliyorum. ( )
§
Konusma yaparken dinleyicilerle rahat bir iletisim kurabiliyorum. ( )
§
Konusma yaparken beden dilini iyi kullanabiliyorum. ( )
§
Tartisma, açikoturum, münazara, proje sunumu gibi konularda bilgiler almak,
uygulama yapmak istiyorum. ( )
5. Bir konuda yazi gelistirme:
§
Yazma konusu seçmekte zorluk çekiyorum. ( )
§
Verilen / seçilen bir konuyu sinirlandirabiliyorum. ( )
§
Verilen / seçilen bir konuda plan hazirlayabiliyorum. ( )
§
Verilen / seçilen bir konuda düsünceyi gelistirme yollarini
(tanimlama,
örneklendirme, karsilastirma,
tanik gösterme)
kullanabiliyorum. ( )
§
Verilen / seçilen bir konuda degisik anlatim biçimlerini (betimleyici,
öyküleyici, açiklayici,
tartismaci anlatimlar) kullanabiliyorum. ( )
§
Degisik yazi türlerinde
(deneme, söylesi, fikra, makale, dilekçe, rapor, özyasam
öyküsü, yasamöyküsü, ani, mektup, günlük, gezi yazisi vd)
yazi yazabiliyorum. ( )
6.Yazim bilgisi:
§
Yazim kurallarini ve isaretlerine iliskin saglam bilgilerim var. ( )
§
Yazi yazarken yazim kurallarini uygulayabiliyor, yazim isaretlerini yerli
yerinde kullanabiliyorum. ( )
7. Hangi türde kitap, yazi okumak
istersiniz? (Birden çok
isaretleyebilirsiniz)
§
Köseyazisi (fikra)-
Roman -Öykü - Deneme - Siir -Tiyatro
§
Ani - Gezi yazisi - Makale - Bilimsel inceleme - Elestiri
§
Yasamöyküsü - Özyasamöyküsü - Ani - Gezi yazisi - Günlük
8. Evinizde bir kitaplik var mi?
Kaç kitabiniz var?
............................................................................................................
9. Hangi yazarlarin eserlerini
okudunuz? Bes yazar / kitap adi yaziniz.
1..........................................................................................................
2..........................................................................................................
3..........................................................................................................
4..........................................................................................................
5..........................................................................................................
10.Türk Dili dersinde
(sözlü anlatim: tartisma,
açikoturum, münazara vd)
konusmak istediginiz 5 konu adi yaziniz.
1..........................................................................................................
2..........................................................................................................
3..........................................................................................................
4..........................................................................................................
5..........................................................................................................
Konuyla Ilgili Diger Eserlerimiz:
Sözün Isigi:
Uygulamali Noktalama Bilgileri
Türkçe Yazim
Kilavuzu
Türkçenin
Çirpinisi
Uygulamali Türk
Dili - Cilt I
Uygulamali Türk
Dili - Cilt II
Uygulamali Türk
Dili - Tek Cilt
Sözcük Türleri
Türkiye
Türkçesinde Biçimbirimler
Biçimbilim-Temel
Kavramlar
Türk Dilinde
Çati
Türkiye
Türkçesinde Kök-Ek Bilesmeleri
Türkiye Türkçesinin
Sözdizimi
Türkçe
Atasözleri ve Deyimler Sözlügü
Türkçe Üzerine:
Denemeler ve Elestirirler
Dilin Islevleri
ve Iletisim
Uygulamali Türk Dili -
Ekonomik Baski (Iki Cilt birarada)
Akademik Kitaplar - Bilimsel Kitaplar -
Üniversite Kitaplari
|
