|
|
||||||||
|
|
Uygulamalı Türk Dili -Üniversite Öğretimi için- Genel Dil Bilgileri, Sözlü ve Yazılı Anlatım |
|
|
Türk Dili Kurumu'nun Tüm Kitapları ---> Şimdi satın al Arka Kapak - Uygulamalı Türk Dili, üniversitelerde Türk Dili derslerinde okutulmak üzere hazirlanmistir. Seçmeci ögretim yönteminin uygulandigi kitapta, kavramsal ögrenme süreçleri bilgilenme ve uygulama düzeyle Kredili ders sistemine göre hazirlanan Uygulamali Türk Dili, iki anabölümden olusmakta; her anabölüm de 6 bölüm içermektedir. Her bölümde metin inceleme, sözlü ve yazili anlatim, dil ve yazim bilgileri ve bunlarla ilgili uygulamalar (alistirmalar) yer almaktadir. Uygulamali Türk Dili, YÖK’ün Türk Dili dersi için öngördügü çerçeve program baglaminda ögrencilerin anlama (dinleme/izleme anlama) ve anlatma (konusma, yazma) becerilerini “ögrenci odakli” bir egitim anlayisiyla gelistirmeyi amaç edinmektedir. Her bölümde temel toplumsal kavramlardan bir ya da birkaçi islenmektedir. Bölümler, ayrica islenen konulardaki baska metinlerle de zenginlestirilmistir. Kitabin sonuna da, verilen ödevleri hazirlamak, genel kültürü arttirmak için ilk elde basvurulacak kaynaklarin konularina göre siniflandirilmis bir listesi eklenmistir. Türkiye'nin İnternet kitapçısı ---> www.tdk.com.tr satın al
YÖK’ün üniversitelerdeki Türk Dili dersleri için olusturdugu çerçeve yönetmeligine uygun olarak hazirlandigi bildirilen Uygulamali Türk Dili kitabi, gerek metinlerin seçimi, gerek kuram ve uygulamanin bütünlestirilmesi açisindan üniversitelerimizdeki Türk dili derslerine yeni bir boyut katacak niteliktedir. Yazarinin ortaögretimde uzun yillara dayanan deneyimlerini de yansitan kitap iki anabölüm ve on iki bölümden olusmaktadir. Önsözün ardindan ögretmen ve ögrencilere dersin amaçlari ve daha verimli hale getirilmesi için yapilmasi gerekenler açiklanmakta, daha sonra on iki temel izlek siralanmaktadir. Her biri bir bölüm olusturan bu izlekler sirasiyla ‘dil ve iletisim; cumhuriyet ve demokrasi; aydinlar ve toplum; kültür ve uygarlik; sanat, yaraticilik ve toplum; sevgi ve dostluk; temel özgürlükler ve insan haklari; doga ve çevre; kentler ve kentlesme; kitle iletisimi ve medya; savas ve baris; Türkiye’ olarak belirlenmistir. Her bölümde o bölümün amaçlari açiklanmakta, bunu ön hazirlik, anlama-kavrama, bilgilenme ve uygulama-alistirma bölümleri izlemektedir. Seçmeci bir yöntemle ele alinan bu çalismalar, örnek metinlere dayandirilmakta, daha sonra da ek okuma metinleri konunun degisik boyutlari irdelenmeye çalisilmaktadir. Türkçe dersinin bir kültür dersi oldugu bilincini tasiyan yazar, kitabin sonuna nerdeyse bütün kültür kavramlarini kusatan (adalet, ahlak, anayasa, Atatürk devrimleri, basin, batililasma, bilgi, bilim, çagdaslasma, çevre, demokrasi, dil-edebiyat, egitim, felsefe vb, yaklasik 150 temel kavram alani) kapsamli bir kaynakça eklemistir. Seçilen metinler, önerilen yöntem, kuram-uygulama baglantisinin kurulmasi için gösterilen özen ve nitelikli baski gözönüne alindiginda bu kitabin önümüzdeki dönemlerde üniversitelerimizde Türkçe ögretimi için yeni ve güvenilir bir seçenek olusturacaigina kusku yoktur. - Prof. Dr. Ahmet KOCAMAN
ÖNSÖZ
Türk egitim dizgesinde anadili egitimi, agirlikli olarak ilk ve ortaögretim kurumlarinda verilmektedir. Bununla birlikte yakin geçmiste kimi yüksek ögretim kurumlarinin (sözgelimi Hacettepe Üniversitesi'nin Hazirlik siniflarinda 1968'de, Ege Üniversitesi'ndeyse 1977'de) ögretim programina Türk Dili dersleri de konuldu. YÖK'ün kurulmasindan (l981) sonra bütün üniversitelerde Türk Dili dersinin okutulmasi gündeme geldi; ilkögretim ve liselerde anadili egitiminin yeterince yapilamadigi göz önüne alinarak Türkiye'deki bütün üniversitelerin ögretim programlarinda Türk Dili derslerine yer verildi, bu dersle ilgili bir çerçeve program hazirlanip yayimlandi. Türk Dili derslerinin baslangiçta 4 yil (8 yariyil) okutulmasi kararlastirilmisti; 199l-1992 ögretim yilinda 1 yila (2 yariyila) indirildi. Bugün bütün devlet ve vakif üniversitelerinde Türk Dili dersleri, 1 yil (iki yariyil) boyunca haftada genellikle iki saat olarak yapilmaktadir. Türk Dilinin, gerekçesi ne olursa olsun, üniversitelere ders olarak konulmasi gerçekten olumlu bir gelismedir. Anadili ögretiminin bütün yasami kapsadigi düsünülürse, dil ve yazim bilgileri ile yazili ve sözlü anlatim bilgilerinin genel bir hatirlatmasi yapildiktan sonra inceliklerinin islendigi bu dersler, gerçekten amacina uygun olarak uygulandiginda üniversite ögrencilerine büyük katkida bulunmaktadir. Ancak bu katkinin beklenen düzeye gelebilmesi için: a) Türk Dili derslerinin esgüdümünün ciddiye alinmasi, ögrenci katilimin saglanmasi, b) siniflardaki ögrenci sayisinin 40-50 ile sinirlandirilmasi, c) yazili ve sözlü anlatim becerilerinin uygulamalarla pekistirilmesi, ç) ögrencilerin dil kullanimindaki yanlislarinin düzeltilmesi, d) derslerin kitaplar disinda görsel-isitsel gereçlerle zenginlestirilmesi... gerekmektedir. Bunlarin yaninda bu dersleri veren ögretim görevlilerinin sürekli isbirligi ve iletisim içinde bulunmalari (kurultay, çalistay vb) hem ögretim elemanlarinin kendilerini gelistirmeleri, hem yeni ögretim yöntemlerinin denenmesi, hem de ögrenciler açisindan büyük önem tasimaktadir. Biz de bu ders kitabimizda YÖK'ün Türk Dili dersi için hazirladigi çerçeve programi esas aldik. Bu derslerde, lise ve üniversite deneyimlerimizden yola çikarak ögrencilerin anlama (dinleme anlama; okuma anlama), anlatma (konusma, yazma) becerilerini gelistirirken dilbilgisel bilgilerle anlatim yanlislarinin düzeltilmesi yoluna da gittik. Türk Dili derslerinde (1 yil:iki yariyil: toplam 30 hafta) izledigimiz programi bölümler halinde düzenledik. Her bölümü bir ya da birbiriyle iliskili birkaç kavrama ayirdik; bu kavramlari isleyen çesitli türlerde bilgilendirici ve kurgulayici yazilar seçtik. Yine her bölüme görsel gereçler (karikatür, fotograf, çizim) yerlestirdik. Kitabimiz, Üniversitelerde bu dersi veren ögretim elemanlarina, bu dersi alan ögrencilere yararli olursa, bundan ancak mutluluk duyariz. - Yusuf Çotuksöken
İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ I, II Ögretmenler Için Ögrenciler Için Türk Dili Dersinin Tanitimi Türk Dili Dersi Konusunda Bir Sormaca I. GÜZ YARIYILIBölüm 1. Dil ve Iletisim - Bilgilendirici Bir Metni Inceleme “Bilim ve Üniversite” (Doç. Dr. Haluk Erkut) - Özet Çikarma - Plan Çikarma Dil Bilgileri: “Dil” (Prof. Dr. Dogan Aksan) - Dilin Dogusu - Dil ve Iletisim - Dil-Düsünce-Toplum-Edebiyat Iliskileri - Dilin Türleri Anlatim: Yazili Anlatim: Dilekçe Yazma Uygulama Ek Okuma Metinleri Bölüm 2. Cumhuriyet ve Demokrasi “Cumhuriyet ve Demokrasi” (Prof. Dr. Suna Kili) Anlatim: Sözlü ve Yazili Iletisim - Sözlü Anlatim - Konusma - Konusma Türleri: Hazirliksiz Konusma Dil Bilgileri: -Yeryüzündeki Diller - Dillerin Siniflandirilmasi - Dünya Dilleri Uygulama Ek Okuma Metinleri Bölüm 3. Aydinlar ve Toplum “Aydin Üstüne” (Melih Cevdet Anday) Anlatim: -Yazili Anlatim (konu seçimi, konunun sinirlandirilmasi, ana ve yandüsüncelerin saptanmasi, planlama) Sözlü Anlatim: Hazirlikli Konusma Dil Bilgileri: Türk Dilleri ve Lehçeleri - Türkçe’nin Tarihsel Gelisimi - Türklerin Kullandigi Alfabeler Uygulama Ek Okuma Metinleri Bölüm 4. Kültür ve Uygarlik “Kültür ve Uygarlik” (Ziya Gökalp) “Kültür ve Uygarlik” (Atatürk) Anlatim: Sözlü Anlatim - Tartisma - Yazili Anlatim Dil Bilgileri: - Türkiye Türkçesi - Dilbilgisi: Tanimi, Islevi ve Bölümleri - Yazim Uygulama Ek Okuma Metinleri Bölüm 5. Sanat, Yaraticilik ve Toplum “Isveç Söylevi” (Albert Camus) “Sanat, Yaraticilik ve Toplum” (Aytül Papila ile Bir Röportaj) Anlatim: Sözlü Anlatim- Tartisma Dil Bilgileri: - Sesbilim I: Türkçe’nin Sesbilim Özellikleri Sesler, Ünlüler Ünsüzler, Hece Kaynastirma Ünsüzleri, Baglanti Ünlüsü Ses Degismeleri Uygulama Ek Okuma Metinleri Bölüm 6. Sevgi ve Dostluk “Sevgi” (Erdal Atabek) Siir Yorumu “Sakin Geç Kalma, Erken Gel” (Cevat Çapan) “Cevat Çapan’in Bir Siiri” (Eray Canberk) Anlatim: Sözlü Anlatim-Açikoturum Dil bilgileri: - Sesbilim II: Ses Uyumlari: Büyük Ünlü Uyumu, Küçük Ünlü Uyumu, Ünsüz Uyumu Ünsüz-Ünlü Uyumu, Vurgu, Tonlama, Duraklama Uygulama Ek Okuma Metinleri II. BAHAR YARIYILIBölüm 7. Temel Özgürlükler, Insan Haklari“Insan Haklari Evrensel Bildirgesi” Anlatim: Yazili Anlatim – Haber - Sözlü Anlatim: Açikoturum - Düsünme Yöntemi: Karsilastirma Dil Bilgileri: Biçimbilim I-Türkçe’nin Biçimbilim Özellikleri Sözcükler Kök, Gövde ve Taban Ekler Eklerin Siniflandirilmasi: 1.Yapim Ekleri Uygulama Ek Okuma Metinleri Bölüm 8. Doga ve Çevre“Bir Kavak ve Insanlar” (Haldun Taner, öykü) - Kurgulayici Bir Metni (öyküyü) Inceleme Anlatim: Düsünme Yöntemi – Karsi(t) Görüs Olusturma - Sözlü Anlatim: - Münazara - Yazili Anlatim: - Paragraf, Paragraf Türleri Dil Bilgileri: - Biçimbilim II: 2. Çekim Ekleri Ad Çekim Ekleri Eylem Çekim Ekleri Dönüstürüm Ekleri, Dizim Kurucu Ekler Ekeylem, Sözcük Üretim Sözcük Türleri Dönem Ödevi: Bir Romani, Tiyatro Yapitini Inceleme Roman Inceleme Örnegi Uygulama Ek Okuma Metinleri Bölüm 9. Kentler ve Kentlesme “Kentlesme” (Prof. Dr. Rusen Keles) - Bilimsel Yazi: - Dipnot ve Kaynakça Yazimi - Mimar Gözüyle Istanbul (Prof. Dr. H.I. Sanli Ile Röportaj) - Anlatim: - Düsünme Yöntemi - Düsünce Salkimi - Düsünceyi Gelistirme Araçlari ve Yollari Tanimlama Örnekleme Karsilastirma, Tanik Gösterme ve Alinti Yapma Istatistiklerden Yararlanma Dil Bilgileri: -Türkçe’nin Sözdizimi Özellikleri - Öbek - Tümcenin Kurucu Ögeleri (Özne-Tümleç-Yüklem) - Yüklem Üzerine: Kisi ve sayi, Zaman, Kip ve Görünüs - Tümce Türleri (Ad/Eylem Tümceleri, Yalin/Bilesik Tümceler, Sirali ve Bagli Tümceler, Düz ve Devrik Tümceler, vd) - Tümce Çözümlemeleri Uygulama Ek Okuma Metinleri
Bölüm 10. Kitle Iletisimi ve Medya “Türkiye Gazetecileri Hak ve Sorumluluklari Bildirgesi”Anlatim: - Düsünme Yöntemi: Düsgücünü Kullanma Sözlü Anlatim: Münazara, Tartisma - Anlatim Biçimleri Açiklayici, Tartismaci, Betimleyici, Öyküleyici Anlatim - “Mektup” türü (özel mektup, is mektubu, resmi mektup) Dil Bilgileri: Anlambilim I - Türkçe’nin Anlambilim Özellikleri Türkçe’nin Sözvarliginin Kavramsal Özellikleri - Kökenbilim - Anlam (Temel Anlam, Yananlam), Anlam Olaylari (Anlam Daralmasi, Anlam Genislemesi, Anlam Kaymasi, Anlam Kötülesmesi, Anlam Iyilesmesi) - Tekanlamlilik – Çokanlamlilik - Esanlamlilik – Karsitanlamlilik - Esadlilik - Anlam Bulanikligi, Yüzey(sel) Yapi-Derin Yapi Uygulama Ek Okuma Metinleri Bölüm 11. Savas ve Baris“Baris” (Yannis Ristos, siir) “Baris Bir Kültürdür” (Dr. Erdal Atabek, deneme) Anlatim: - Düsünme Yöntemi: Beyin Firtinasi - Yazili Anlatim: - Yasamöyküsü - Özyasamöyküsü - Ani Dil Bilgileri: Anlambilim II: Benzetmeler, Aktarmalar (Ad Aktarmasi, Deyim Aktarmasi), Sözcükler, Deyimler, Atasözleri, Kalipsözler, Terimler Uygulama Ek Okuma Metinleri Bölüm 12. Türkiye“Iste Özledigim Türkiye” (Prof. Dr. Emre Kongar) Anlatim: -Yazili Anlatim: Tutanak (Karar Tutanagi) - Rapor Yazma Dil Bilgileri: Türkçe Kullanimindaki Yanlislar Uygulama Ek Okuma Metinleri KAYNAKÇA OKUMA KAYNAKÇASI SINAV ÖRNEKLERI DIZIN407 TESEKKÜR Daha önce yayimlanan 2 ciltlik Üniversite Ögrencileri Için Uygulamali Türk Dili’ni tek cilt olarak basilmak üzere yeniden düzenlerken, Sayin Prof. Dr. Ahmet KOCAMAN’in, Sayin Doç. Dr. Mehmet AYDIN’in degerlendirme yazilarindan ve Maltepe Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyati Bölümü ögretim görevlileri Sayin Hafize Y. KORDEL, Önder YERAL ile Alparslan OYMAK’in elestirilerinden yararlandim. Kendilerine en içten tesekkürlerimi sunarim. Kitabin bu yeni düzenlemeyle basilmasinda emegi geçen degerli dostum Dr. Rifat ÇÖLKESEN’e ve yayinevi çalisanı Olcay KAYA’ya tesekkürü borç bilirim. Yusuf ÇOTUKSÖKEN
Sevgili ögretmenler, bu kitap bu alanda yazilmis pek çok kitap gibi sadece bir basvuru, kilavuz niteligi tasir. Önemli olan dogru, gerçekçi, bilimsel ögretim yöntemini bulup uygulayabilmektir. Bu kitabin, incelediginizde, benzerlerinden oldukça farkli oldugunu göreceksiniz. Biz kitabimizda farkli bir yaklasim ve uygulama sergiledik; kavramsal ögrenmeyi temel aldik, bu nedenle de yasadigimiz ortamda bizi yakindan ilgilendiren temel kavramlara özel bir önem verdik. Metinlerin bu kavramlar baglaminda seçiminde özel bir titizlik gösterdik. Metin seçiminde dogru ve güzel Türkçe kullanimi, bilgilendiricilik, estetik kaygilar önde geldi. Her kitabin bir ögretim yöntemi vardir. Elinizdeki kitap, seçmeci yöntem’e göre hazirlanmistir. Seçmeci yöntem, hemen bütün dil ögretim yöntem ve modellerinden seçilmis belirli amaç ve davranislari içeren karma bir yöntemdir. Bu yöntemde, ögretici, ortam ve baglama uygun olarak neler yapabilecegini, hangi araç ve gereçleri kullanabilecegini özgür seçimiyle belirler. Basvuru kitaplarindan istedigince yararlanir. Ögretmensiz bir egitim/ögretim düsünülemez. Ancak ögretmenin yerini de iyi belirlemek durumundayiz: Ögretmen kavrami, klasik ögretmen tanimindan ayri düsünülmelidir; yani dersin bütününü otoriter biçimde kullanan, disiplini kati kurallar içinde saglayan, sinifiçi etkinliklerde hosgörüyü yeterince kullanmayan...ögretmen tipi bugün anlamini yitirmistir, yitirmelidir. Ögretmen bugün egitim ortaminda ancak kilavuz/yönetici/düzenleyici konumunda olmalidir. Söyle: 50 dakikalik bir dersin en çok 15-20 dakikasini kullanmali, zamanin büyük bölümünü, ögrencileri derse katarak onlara kullandirmali, ögrencilerine tartisma ortami saglamali, dengeli bir hosgörü göstermeli, disiplin konusunda tatli sert bir tutum takinmali, her seyden önce de kendisini ve dersini ögrencilerine sevdirmelidir. Kitabimiz, kredili ders sistemine uygun olarak hazirlandi; GÜZ yariyilin dersleri 6 bölüm, BAHAR yariyilinin dersleri de 6 bölümden olusmaktadir. Her bir bölümün basinda amaçlar ve içindekiler belirtilmektedir. Bölümler de kendi içinde alt bölümlere ayrilmaktadir: “Giris” bölümü “Ön-Hazirlik” adini tasir; burada ögrencilerin dikkatini çekebilmek için kimi zaman birkaç özdeyisin tartismasi yapilir, kimi zaman bir karikatür ya da fotograf incelenir, yorumlanir, kimi zaman bir sormaca (anket) yanitlanir, sonuçlari degerlendirilir, kimi zaman da bir siir okunup yorumlanir. Bu, ortalama 10-15 dakika sürer. “Gelisme” bölümünde (“Anlama-kavrama”) o bölümde nelerin ögrenilecegi konusunda bir güdüleme yapilir; sonra da o bölümün temel kavramini/kavramlarini içeren bir/ birkaç metin yerine göre sesli ve sessiz olarak okunur/okutulur; bu metin türünün inceleme yöntemi açiklanir; bu yönteme göre metnin içerigi kavratilmaya çalisilir. Metin türü ve yazari hakkinda da kisa bilgiler verilebilir. Gelismenin ikinci bölümü “Bilgilenme” adini tasir; burada 6+6=12 bölüme dagitilmis dil, dilbilgisi, sözlü ve yazili anlatim vd konularindaki temel bilgiler, hatirlatma ya da kimi yanlislari düzeltme gibi amaçlarla özet olarak verilir. Ayrica ögrencilerin gerek önceden gerek o bölüm baglaminda edindigi bilgiler tartismali olarak paylasilir. Buraya kimi ilginç metin ve görsel gereçler de yerlestirilmistir. Bilgilenme’de ögrenilen bilgiler, “Sonuç” bölümünde (“Uygulama” adini tasir) yer alan alistirmalarla sinanir. Alistirmalara geçmeden ögrencilerle o bölümde hangi becerilerin kazanildigi konusunda kisa bir degerlendirme yapilmasi yararli olacaktir. Alistirmalar ayni zamanda ölçme/degerlendirme amaci da tasir. Ögretmen isterse buradaki alistirmalari küçük bir sinav olarak da kullanabilir. Bu alistirmalar, ölçme/degerlendir-meye sokulacaksa notlandirilabilir. Türk Dili dersine ayrilan saatin azligi nedeniyle sinif içinde bölümlerdeki bütün metinlerin okunup incelenmesine, bütün alistirmalarin yapilmasina olanak bulunamayabilir. Her ögretmen sinif içinde ve disinda yapilacaklari önceden belirleyip ögrencilerine duyurursa sanirim herhangi bir aksama olmaz. Sözgelimi ögrenciler bir hafta öncesinden belirtilen metinleri okumalari ve alistirmalari yapmalari istenebilir. Böylece dil ve yazim bilgilerinin ögrencilerce önceden ögrenilmesi ve pekistirilmesi saglanabilir. Ölçme-degerlendirme, ögretim sürecinde çok önemlidir: Neleri ögretmeyi amaçladik? Bunlardan ne kadarini ögretebildik/ ögrenciler ögrenebildiler? Biz ögretmenler bu anabölümde nelerin iyi ögrenilmesini, davranis biçimine dönüstürülmesini istiyorduk? Sinama bekledigimiz sonuçlari verdi mi? Bu sonuçlari nasil degerlendirmeliyiz? Basari bekledigimiz gibi degilse neler yapmaliyiz, ne gibi geri besleme çalismasi planlamaliyiz? gibi sorular gerçekçi biçimde yanitlanmalidir. Ölçme-degerlendirme sonucunda sinifin dörtte üçü ortalama 70 ve üstünde puan aldiysa, yaptigimiz ögretimin basarili olduguna karar verebiliriz. Durum böyle degilse, eksiklerin ve yanlislarin nerelerde yapildigini saptamamiz, bu eksiklerin ve yanlislarin nerelerden kaynaklandigini bilmemiz ve bunlari yeniden ögrenme konusu durumuna getirmemiz gerekir. Kitabimizda uygulanabilecek sinav örneklerine (arasinavi, yilsonu sinavi) de yer verilmistir. Ancak her ögretmenin kendi ögrencilerinin durumuna göre ayri ayri sinavlar hazirlamasinda yarar vardir. Sinav sonunda yanit anahtarini ögrencilere herhangi bir yolla açiklanmasi, ögretmene duyulan güvenin arttiracaktir. Dahasi basarili sinav (soru ve yanit) kâgitlarini ögrencilerin görebilecegi bir yerde sergilemek de uygun olabilir. Kitapta iki tür kaynakça bulunmaktadir: Kitabin sonunda bu kitabi hazirlarken yararlandigimiz kaynaklarin adlarini belirttik. Ayrica kitabin sonunda temel kavramlarla ilgili okuma kitaplari listesi (OKUMA KAYNAKÇASI) ekledik. Bu kitaplar ögrencilerin bilgi edinmeleri için ilk kaynaklar olarak degerlendirilmelidir. Ödevler, kitap (deneme, roman, oyun) inceleme ödevleri ve arastirma ödevleri olarak iki biçimde ele alinabilir. Her bir ödev için ögrencilere inceleme yöntemi, basvurulacak kaynaklar listesi ve uygun süre vermek durumundayiz. Konulari iyi seçilmis ödevlerin ögrencilerce sevilerek yapildigini siz de çok iyi biliyorsunuzdur. Sunu unutmamaliyiz: Egitim sevgi egitimi olmalidir. Egitimde sevgi ve saygi önde gelir. Ögretmen kendisiyle barisiksa, kendini yenileme becerisini gelistirebilmisse, içindeki ögrenme ve ögretme hevesi coskulu biçimde sürüyorsa, ögrencileriyle iyi iliskiler kurmayi becerebiliyorsa, okul ve egitim ortamini güzellestirmeyi ilke edinmisse bu ögretmen ve ögrencileri her zaman basarili olacaklardir. Anadili dersleri, anlama (dinleme/izleme anlama, okuma anlama) ve anlatma (konusma, yazma) becerilerini gelistirmeyi amaç edindiginden hemen bütün derslerin ekseni konumundadir. Anadiliyle çevresini, dünyayi ve kendisini tanimaya çalisan bireyler, anadillerini kullanma becerisini gelistirdikleri sürece yasamin hemen her alaninda basarili olacaklardir. ÖGRENCILER IÇIN Sevgili ögrenciler, ortalama 11 yil anadili ögrenimi gördünüz. Bu nedenle de üniversitelerde anadili dersi konulmasinin gereksiz oldugunu düsünebilirsiniz. Ancak konuyu bir kez daha düsünüp tartismakta yarar var saniyorum: Çünkü anadilimiz, yasadigimiz sürece bizim en büyük dayanagimiz, gücümüz. Bu nedenle anadilimizin temel sözvarligini, isleyis özelliklerini, anlatim olanaklarini çok iyi bilmek durumundayiz. Ilkögretim ve lise yillarinda size anadili derslerinde çok degerli bilgiler verildigini, beceriler kazandirildigini biliyoruz. Ancak sorunlarin çözüldügünü de söyleyemeyiz. Acaba kaçiniz eksiksiz bir dilekçe yazabilir? Kaçiniz bir topluluk karsisinda sikilip bunalmadan hazirliksiz bir konusma yapabilir? Kaçiniz güncel bir konuda bir gazete ve dergide yayimlanabilecek nitelikte basarili kompozisyonlar yazabilir? Kaçinizin yazisinda gerçekten düzgün ve okunakli bir yaziyla karsilasabiliriz? Kaçinizin yazilarinda dil (tümce, yazim) yanlisi hemen hemen hiç yoktur?... Üniversitelerde Türk dili derslerinde su etkinlikler yapiliyor: Daha önce edindiginiz bilgiler kisaca hatirlatiliyor, yanlis belledikleriniz düzeltiliyor, daha da önemlisi anadilinizi kullanma becerileriniz, bilgileriniz güncellestirilerek ayrica uygulamalarla islenerek daha da gelistirilmeye çalisiliyor. Bu arada degisik, güncel, evrensel, toplumsal düsünsel (makale, köseyazisi, deneme...) ve yazinsal (edebi) metinlerle (siir, öykü, oyun...) tanisma firsatini buluyorsunuz. “Neler okumaliyim da genel kültürümü biraz daha arttirmaliyim?” diye sordugunuzda ilk elde gereksinmelerinizi karsilayacak bir okuma listesi sunuluyor sizlere. Bunlar azimsanacak kazançlar mi? Sizin için amaç, her ortam ve baglamda anadilinizle kendinizi anlatabilmekse, bu derslerden edineceginiz çok bilgi ve beceri var demektir. Sözgelimi temel kavramlar konusunda yeni metinlerle karsilasip birikiminizi artirabilme, tartismalarla dogru ve etkili düsünebilme ve baskalarini ikna edebilme, elestirel düsünerek ezbere yasamayi bir yana birakma gibi kazanimlariniz olacaktir. Sunu kesinlikle aklinizdan çikarmayin:Türk Dili dersleri ancak ve ancak, sizlerin derse katiliminizla islevsellik kazanabilir. Bunun için de öncelikle bu derslerin anlamini ve içerigini iyi kavramis olmaniz gerekir. Beklentilerinizin iyi belirlenmesi de büyük önem tasir. Derslerle yakindan ilgilenir, derslere devamli ve hazirlikli gelir, alistirmalari ve ödevleri zamaninda yaparsaniz size duyulan güveni pekistirirken siz de hem yeni bilgilerle donanmis, hem de kendi dilinizi kullanma becerilerinizi gelistirmis olursunuz. Kültür edinmenin çok çesitli yollari vardir: kitap/dergi/gazete okuma, radyo/ konferans/seminer dinleme, tiyatro/sinema/gösteri izleme, vd. Kitabin sonunda okuma kaynaklarindan seçmeler de yer aliyor. Ilgi duydugunuz alandaki yeni yayinlari okudukça, bu konuda baska yayinlara ulasma isteginizin de arttigini göreceksiniz. Belirli bir ortamda rahat ve etkili biçimde konusabilme, dogustan gelen bir yetenek degil, çok ama çok çalismayla elde edilen bir beceridir. Iste Türkçe derslerinde hazirlikli (tartisma, açikoturum, münazara, konferans vd) ve hazirliksiz konusma etkinliklerinde, katiliminizla siz de bu becerileri gelistirme firsatini yakalamis olacaksiniz. Konusmaya istekli oldukça ve bu isteginizi özgürce uygulayabildikçe kendinizdeki gelismeleri de görmekte gecikmeyeceksiniz. Yazma becerilerinizi gelistirmek için de size sunulan yazi türlerinde yapacaginiz ödevler, yazi alistirmalari büyük önem tasimaktadir. Bir dilekçe, özgeçmis, rapor ya da herhangi bir konuda serbest ya da türü belirlenmis bir kompozisyon yazma, yapacaginiz alistirmalarla sizde bir aliskanlik olarak yer edecektir. Yazmayi tipki konusma gibi bir gereksinme olarak duydukça ve bu gereksinmenizi yeterince doyurdukça, yazmak sizin için de bir zevk durumuna gelebilecektir. Hele hele siir, öykü, deneme gibi yaratici türlere göstereceginiz egilim, bu tür israrli çalismalarla sizi edebiyat sanatinin evrenine daha kolay sokacaktir. Kitap inceleme ödevleriyle konulari belirlenmis arastirma ödevlerine de ilgi duymaniz bu süreçte kendiliginden olacaktir. Kitapta sizlere özet olarak verilen dil bilgileri de genel bir hatirlatma ve kimi yanlislari düzeltme amacini güdüyor. Bu bilgilerle ve buna iliskin uygulamalarla dilin isleyis özelliklerini, islevlerini sezmeye çalisacak, yaptiginiz kimi yanlislarin nedenlerini görebilecek, özellikle de Türkçe sözlük ve yazim kilavuzu kullanma aliskanliginiz gelisecektir. Sizden Türk Dili dersinin önemini iyi kavramaniz, ögretmenlerinizle çok iyi iliski kurmaniz, dersin size kazandiracaklarini iyi bilmeniz, derse etkin biçimde katilma konusunda iyiniyet göstermeniz ve buna uygun davranmaniz, anlama ve anlatma becerilerini gelistirme konusunda kararlilik göstermeniz beklenmektedir. Sunu hiç unutmayin: Siz de katildikça, hakkini verdikçe Türk Dili dersleri hem çok zevkli geçecek hem de verimli olacaktir. Egitim ortaminin niteligini, iyi bir programin, iyi bir ögretmenin, iyi bir kitabin yani sira, sorumlu, katilimci ögrenciler belirler. TÜRK DILI DERSININ TANITIMI
Dersin adi : TÜRK DILI I (Güz Yariyili), TÜRK DILI II (Bahar Yariyili) Dersin kodu : ................................................ Saat/kredi : Haftada 2 saat/2 kredi Ögretim görevlisi : ................................................ Telefon : ................................................
Amaçlar: § Ögrencilere Türk dilinin özelliklerini, isleyis kurallarini sezdirmek, örnekleriyle göstermek; § Okudugu, dinledigi bir metni ya da izledigi bir programi dogru olarak anlayabilmesinin kurallarini ögretmek; § Ögrencilere duygularini, düsüncelerini, tasarladiklarini, izlenimlerini, gözlemlerini, yasantilarini, söz ve yaziyla dogru ve etkili olarak anlatma becerisi ve aliskanligi kazandirmak; § Ögrencilerin yazili ve sözlü metinler araciligiyla sözvarligini gelistirmek; § Ögrencilere yazim (imla) kurallarina uyma, noktalama isaretlerini yerli yerinde kullanma aliskanligi kazandirmak; § Ögrencilere kitap okuma aliskanligi kazandirmak; § Ögrencilere bilimsel, elestirel, sorgulayici, yorumlayici, yaratici, yapici düsünme aliskanligi kazandirmak... Ögretim Biçimi : Anlatma, tartisma, grup çalismasi, ders içi ve disi ödevler ve projeler Sinavlar : Arasinavi, Yariyil sonu sinaviÖlçme ve Degerlendirme : Arasinavi % 30 Yariyil sonu sinavi % 50
Ödev ve Proje : Deneme, roman, tiyatro türünde kitaplari inceleme // Makale, köseyazisi, siir, öykü, ani, özgeçmis, yasamöyküsü, karikatür, fotograf vb’yi inceleme, yorumlama. Uyarilar: 1. Her derste yoklama yapilir. Ögrenciler, derslere vaktinde gelmekle yükümlüdür ve %70 oraninda devam etmek zorundadirlar. 2. Ögrenciler derse ders notlari (ve kitaplariyla) gelirler. 3. Her ögrencinin bir Yazim (Imla) Kilavuzu ve bir Türkçe Sözlük’ü olmak zorundadir. Istendiginde bunlar sinifa getirilir.
Türk Dili Dersi Konusunda Bir Sormaca Bu sormaca ögretim yili basinda ögrencilere uygulanabilir. Sormacanin sonuçlari ögretmenin ögrencileri tanimasinda ve dersi, ögrencilerin hazir bulunus durumlarina göre programlamasinda yardimci olacaktir. UYARI: Bu bölümü doldurduktan sonra fotokopi ile çogaltip ögretmeninize veriniz. 1. Kendinizi kisaca tanitiniz. (Dersin ögretmenine 1 adet yeni fotografinizi veriniz) Adi ve soyadi: Bitirdigi okullar (okul adi, tarih):
2. Türkçe dil bilgileri: (Yanitlarinizi Evet (E), Hayir (H) biçiminde isaretleyiniz.) § Türkçe'nin ses düzenini, ses uyumlarini, vurgu ve tonlamayi biliyorum. ( ) § Türkçe ekler ve kökleri birbirinden ayirabiliyorum. ( ) § Türkçe'de sözcük üretme yollarini biliyorum. ( ) § Türkçe’nin tümce yapisini, tümce türlerini biliyorum. ( ) § Türkçe sözcüklerin temel ve yan anlamlarini, anlam degismelerini, esanlamliligi, karsitanlamliligi biliyorum. ( ) § Bu konularda hatirlatici bilgiler almak ve uygulamalar yapmak istiyorum.( )
3. Bir metni okuma, bir programi (sinema, tiyatro, açikoturum vd) dinleme/izleme: § Okudugum bir metnin, dinledigim / izledigim bir programin konusunu ko laylikla anliyorum. ( ) § Okudugum bir metnin, dinledigim / izledigim bir programin ana ve yan dü süncelerini çikarabiliyorum. ( ) § Okudugum bir metnin, dinledigim / izledigim bir programin planini çikarabili yorum. ( ) § Okudugum bir metni, dinledigim/izledigim bir programi özetleyebiliyorum. ( ) § Düzenli olarak kitap, dergi vd yayinlari okuyorum. ( ) § Bu konularda hatirlatici bilgiler almak ve uygulamalar yapmak istiyorum.( )
4. Hazirlikli ve hazirliksiz konusma: § Bir topluluk karsisinda rahatça konusabiliyorum. ( ) § Konusma yaparken dinleyicilerle rahat bir iletisim kurabiliyorum. ( ) § Konusma yaparken beden dilini iyi kullanabiliyorum. ( ) § Tartisma, açikoturum, münazara, proje sunumu gibi konularda bilgiler almak, uygulama yapmak istiyorum. ( )
5. Bir konuda yazi gelistirme: § Yazma konusu seçmekte zorluk çekiyorum. ( ) § Verilen / seçilen bir konuyu sinirlandirabiliyorum. ( ) § Verilen / seçilen bir konuda plan hazirlayabiliyorum. ( ) § Verilen / seçilen bir konuda düsünceyi gelistirme yollarini (tanimlama, örneklendirme, karsilastirma, tanik gösterme) kullanabiliyorum. ( ) § Verilen / seçilen bir konuda degisik anlatim biçimlerini (betimleyici, öyküleyici, açiklayici, tartismaci anlatimlar) kullanabiliyorum. ( ) § Degisik yazi türlerinde (deneme, söylesi, fikra, makale, dilekçe, rapor, özyasam öyküsü, yasamöyküsü, ani, mektup, günlük, gezi yazisi vd) yazi yazabiliyorum. ( )
6.Yazim bilgisi: § Yazim kurallarini ve isaretlerine iliskin saglam bilgilerim var. ( ) § Yazi yazarken yazim kurallarini uygulayabiliyor, yazim isaretlerini yerli yerinde kullanabiliyorum. ( )
7. Hangi türde kitap, yazi okumak istersiniz? (Birden çok isaretleyebilirsiniz) § Köseyazisi (fikra)- Roman -Öykü - Deneme - Siir -Tiyatro § Ani - Gezi yazisi - Makale - Bilimsel inceleme - Elestiri § Yasamöyküsü - Özyasamöyküsü - Ani - Gezi yazisi - Günlük
8. Evinizde bir kitaplik var mi? Kaç kitabiniz var? ............................................................................................................
9. Hangi yazarlarin eserlerini okudunuz? Bes yazar / kitap adi yaziniz. 1.......................................................................................................... 2.......................................................................................................... 3.......................................................................................................... 4.......................................................................................................... 5..........................................................................................................
10.Türk Dili dersinde (sözlü anlatim: tartisma, açikoturum, münazara vd) konusmak istediginiz 5 konu adi yaziniz. 1.......................................................................................................... 2.......................................................................................................... 3.......................................................................................................... 4.......................................................................................................... 5..........................................................................................................
Konuyla Ilgili Diger Eserlerimiz: Sözün Isigi: Uygulamali Noktalama Bilgileri Uygulamali Türk Dili - Cilt II Uygulamali Türk Dili - Tek Cilt Türkiye Türkçesinde Biçimbirimler Türkiye Türkçesinde Kök-Ek Bilesmeleri Türkçe Atasözleri ve Deyimler Sözlügü Türkçe Üzerine: Denemeler ve Elestirirler Uygulamali Türk Dili - Ekonomik Baski (Iki Cilt birarada) Akademik Kitaplar - Bilimsel Kitaplar - Üniversite Kitapları
|
|
