Akademik - Bilimsel - Üniversite Ders Kitapları                             Farkımız kitaplarımızda...

Hakkımızda

Kitaplarımız

Hazırlanan Kitaplar

Satış/Dağıtım

Çalışmak

İletişim

Periyodik Dergi

Post-Edu Enstitüsü

Kitap Fuarları

Kurumsal Hizmetler

Türkiye Türkçesinde Biçimbirimler

Oya ADALI

 Söz ustamız, dil ustamız Oya Adalı'dan "biçimbirmler".

ÖNSÖZ

Bu kitap günümüz dilbilim görüş ve yöntemlerine bağlı kalınarak Türkiye Türkçesi biçimbilimine bir yaklaşım denemesidir. Biçimbilim, genel bir tanımla, dilin yapısını, biçimlerin oluşumunu inceleyen bir araştırma alanıdır. Geleneksel dilbilgisi, biçimbilimin temel birimi olarak ''sözcük"ü kabul eder. Günümüz dilbilim çalışmaları içinse sözcük; kesin tanımı yapılamayan, belirsiz bir birimdir. Bu nedenle de önemini yitirmiştir. Biçimbilim çalışmalarında sözcükten değil ''biçimbirim'' (morphéme)'den söz edilmektedir. Kitapta, Türkçedeki biçimbirimler; Biçimbirimlerin Bölümlendirilmesi, Biçimbirim ve Biçimlikleri Saptamadaki Güçlükler, İlişkileri Açısından Türkçe Biçimbirimler, İşletim Ardılları ve Türetim Ardılları başlığını taşıyan beş bölümde incelenmiş; Türkçenin biçimbilimsel yapısıyla ilgili birtakım sonuçlara varılmıştır.

Kitabımın bu yeni baskısında, kapalı olduğumu düşündüğüm kimi noktalara açıklık getirdim. Eksik gördüğüm kimi noktaları ise tamamladım. Bunun dışında kitabın ana yapısını değiştirmedim.

70'li yılların sonunda, o gün özerk bir kurum olan Türk Dil Kurumu'nun Dilbilgisi ve Dilbilim Kolu, Prof.Dr. Doğan Aksan yönetiminde Türkçenin çağdaş dilbilim kuramları açısından incelenmesini amaçlayan bir çalışma başlatmıştı. Beklenti, çağdaş çalışmaların çoğalması, yaygınlaşması giderek çağdaş bakış açılarının ve yöntemlerinin eğitimin kullanımına sunulmasıydı. Bu inceleme de, bu çalışmanın bir parçası olarak düşünüldü. 80'li yılların başında özerkliğini yitirerek bir devlet kuruluşuna dönüştürülen Türk Dil Kurumunun o günkü yöneticileri bu çalışmayı da sürdürmediler. Dolayısıyla basılan kitaplar amaçlarına ulaşamadı. Bugün ilk ve orta öğretim kurumlarımızda hâlâ biçimbilimi, bir üst ve bir alt düzlemlerden bağımsız., kendi başına bir alan olarak gören geleneksel dilbilgisi anlayışının sürdürüldüğü, açıklanmayan olayların, tutarsız açıklamaların yaygın olarak sürüp gittiği görülmektedir.

Kitabımın, bu alanda çalışacak olanlara, Türkçenin yapısal özelliklerini anlamaya çalışanlara, Türkçe eğitimi yapan öğretmenlere, öğrencilere bir yardımı olması beni mutlu edecektir. - Oya Adalı

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ

GİRİŞ  

      BİÇİMBİLİM  

      BİÇİMBİRİM 

      BİÇİMLİK 

      EŞBİÇİMLİK 

      SIFIR BİÇİMBİRİMİ

TÜRKÇE BİÇİMBİRİMLERİN BÖLÜMLENDİRİLMESİ 

      ÖNCÜL - ARDIL BİÇİMBİRİMLER 

             Öncül ve Ardılların Eklenmesi 

                   Ses Uyumu

                   Öncüldeki Değişimler

                   Geçiş Sesi

             Öncül ve Ardılların Özellikleri

      ÖZGÜR - BAĞIMLI BİÇİMBİRİMLER

      SÖZLÜKSEL - GÖREVSEL BİÇİMBİRİMLER

TÜRKÇE BİÇİMBİRİMLERİ SAPTAMADAKİ GÜÇLÜKLER

      ARDILLARA İLİŞKİN GÜÇLÜKLER 

      ÖNCÜLLERE İLİŞKİN GÜÇLÜKLER 

İLİŞKİLERİ AÇISINDAN TÜRKÇE BİÇİMBİRİMLER

      SÖZLÜKSEL - BAĞIMLI BİÇİMBİRİMLER

             Eylem

      SÖZLÜKSEL - ÖZGÜR BİÇİMBİRİMLER

             Ad

             Sıfat

             Belirteç

      GÖREVSEL - ÖZGÜR BİÇİMBİRİMLER

             Yerdeş Öncüller

             İlgeçler

            Dereceleme Öncülleri

            Yönverenler

      GÖREVSEL - BAĞIMLI BİÇİMBİRİMLER

İŞLETİM ARDILLARI

      EYLEMLE KULLANILAN İŞLETİM ARDILLARI

             Eylemli Yüklem Ardılları

                   Birincil Zaman Ardılları

                   İstem Ardılları

                   Kişi Ardılları

                   Eylemde Sayı

                   İkincil Zaman Ardılları

                   Eylemli Yüklem Ardıllarının Sıralanışı

            Dönüştürme Ardılları

                   Çatı Ardılları

A- Edilgenlik Ardılları

B- Dönüşlülük Ardılları

C- Ettirgen Ardılları

D- İşteşlik Ardılları

                   Eylemsi Ardılları

A- Adlık Ardılları

B- Ortaçlık Ardılları

C- Ulaçlık Ardılları

Koşul Ardılları

Olumsuz Ardılı

Soru Ardılı

ADLA KULLANILAN İŞLETİM ARDILLARI

             Çoğul Ardılı

             Nesne Ardılı

             Belirteçlik Ardılları

             İyelik Ardılları

             Tamlayan Ardılları

             Ardıllarla Kurulan Birlikler

             Ad Ardıllarının Sırası

             Yükleç Ardılları

TÜRETİM ARDILLARI

SONUÇ

İMLER

KAYNAKÇA